† †


Scandinavië

6. Lapland

Inhoud:

- De Sami trommel
- Het Noorderlicht


De Sami trommel - Trolltrumma  (Lapland)

Voordat het christendom zijn intrede deed in Lapland, was er de Sjamaan (of Noaide) die met zijn trommel de intermediair was tussen de natuurgoden en het Sami volk. Zo zijn er bijvoorbeeld de goden Bieggolmai, Tiermes en Leibolmai. Dat zijn de Goden van de wind, de donder en de jacht.
De trommel van opgespannen rendierhuid was een belangrijk instrument voor de Sjamaan. Tijdens het zingen van "Joiks" en het slaan op de trommel raakte de Sjamaan in trance, de staat waarin hij de wereld van de goden kon binnendringen.
De missionarissen zagen de Sjamaan en zijn trommel als instrument van de duivel. Honderden traditionele Sami trommels werden in beslag genomen en verbrand. Ook Sjamanen werden terechtgesteld.
Voorbeelden van "Joiks" zijn hieronder gegeven.

De Sami trommels bevatten afbeeldingen van mensen, goden en dieren. Gebruikte afbeeldingen met de betekenis ervan zijn hieronder gegeven (bron: Hede Turistbyrå, in Hede - Zweden).

Opmerking:
De informatie komt van een foldertje van het bovengenoemde toeristenbureau. Heeft u een betere vertaling of aanvullingen op de symbolen en de betekenis ervan? Mail de webmaster!

mythe

trommel

klik op plaatje voor meer trommels en hamers in het
Digitalt Museum

sami trommel

1
sami trommel
Peive - de zon

2
sami trommel
De wildernis, gesymboliseerd door een beer en een eland en hun verbinding met de goden

3
sami trommel
Njalla - voorraadschuur op één paal

4
sami trommel
De tre helgdagsmännen - de drie feestenden mannen

5
sami trommel
Horagalles á Tiermes - de god van de donder

6
sami trommel
Sarakka - godin die onder de haard leeft, lange draden spant en helpt bij de geboorte van kinderen en rendieren

7
sami trommel
De boom, die soms Leibolmai symboliseert, de god van de jacht

8
sami trommel
Juksakka - de god van de boog

9
sami trommel
Noiden - de Samische trollen tovenaar

10
sami trommel
Een hulpgeest van Radien pardne, zoon van de wijze, heersende vader

11
sami trommel
Een Sami op jacht

12
sami trommel
Een Samen kamp

13
sami trommel
De boot des doods, die zich in het zwarte water spiegelt waarop het vaart

14
sami trommel
Twee symbolen voor de vrouw van de Noide

15
sami trommel
Boot met mast

16
sami trommel
Visser met boot en net

17
sami trommel
Een schip

18
sami trommel
Vogel figuurtjes symboliseren een vogelgebied op mooie groene weiden bij viswater

19
sami trommel
Magische trommel met handgreep, kruisband en verschillende amuletten van onderen bekeken

20
sami trommel
Beer bij Samen tent om boze geesten en roofdieren naar andere Samen te sturen

21
sami trommel
Biegolmai - god van de wind, met de bladen waarmee hij wind maakt

22
sami trommel
Woonoord met christelijke kerk, huis en huisdieren

23
sami trommel
Roofdier in de bergen

24
sami trommel
Rotaimo - het dodenrijk

25
sami trommel
Rendier en roofdier in de bergen

26

sami trommel
Leibolmai - god van de jacht jaagt op een eland

27
sami trommel
Radien pardne - de zoon van de wijze, heersende vader

28
sami trommel
Radien akka - de vrouw van de wijze, heersende vader

29
sami trommel
Solguden - de zonnegod

30
sami trommel
Himlastegen - hemelse ladder

31
symbool
Kasvillisuuden jumala - god van de vegetatie

 

sami trommel

 

sami trommel

Voorbeelden van Joiks

1. Deze joik heet Gábbe Jovnna (Kaapin Jouni) door Niiless-Jouni Aikio

 

2. Deze joik is zeer fascinerend en heet Mearkun (Vasanmerkiys/The calf marking) door Petra Birehas Magga


foto: Rob Schatborn, camping Storforsen, 2018

Een "hedendaagse Sjamaan" in actie


Het Noorderlicht  (Lapland)

De voormalige reisorganisatie Fru Amundsen organiseerde o.a. bijzondere reizen naar Noord-Noorwegen om het noorderlicht mee te maken. Voor de vereniging hebben Marjan Spijkers en Carla Joustra een interessante lezing gehouden over dit fantastische natuurverschijnsel.
Dit noorderlicht komt in vele volksverhalen voor. Door de eeuwen heen is er ook veel onderzoek gedaan naar de herkomst ervan. Een verschijnsel dat steeds maar weer blijft boeien.

Wilt u dit fenomeen ook bewonderen? Bereid u dan goed voor. Hieronder volgen een aantal zaken, waarmee u zeker rekening moet houden, om het noorderlicht waar te nemen.

Voorwaardennoorderlicht

- Donker, weg van lichtvervuiling
- Vrij zicht op het noorden: in NL extra belangrijk
- Uitbarsting van een zonnevlek aan kant van de zon die op de aarde is gericht
- Uitbarstingen in klassen A, B, M en X (1 tot 9). In NL wordt het interessant bij een langdurige uitbarsting in de M klasse, maar liefst X1 of hoger
- Richting Interplanetair Magnetisch veld (IMF) : zuidelijk, hoe meer hoe beter
- Sterkte IMF voor NL: 40 of meer
- Dichtheid zonnewind voor NL: 50 of meer
- Als dan de Kp-index (van 0 tot 9) hoger wordt dan 6, maar liefst 7, mogelijk kans op noorderlicht in NL. Voor Noord-Noorwegen is 1 of 2 al voldoende.

Dit heb je nodig

- Geduld
- Warme kleding in laagjes, liever wol dan katoen
- Muts, handschoenen, schoenen met stevige zolen
- Zaklamp en reservebatterij
- Thermosfles met warme drank, iets energierijks eten
- Nog meer geduld

Noorderlichtfotografienoordelicht

- Camera waarvan de sluitertijd apart is in te stellen
- Stevig statief
- Reserve accu/batterijen
- Afstandsbediening (of gebruik de zelfontspanner)
- Lens met zo groot mogelijke groothoek, bijvoorbeeld 18 of 24 mm
- Diafragma zo groot mogelijk, bijvoorbeeld f/2,8
- Sluitertijd variëren tussen 6 en 30 seconden
- ISO instellen op 400 - 800, evt hogere waarde is afhankelijk van de kwaliteit van de camera
- Iets op de voorgrond geeft diepte in de foto
- Iets op de voorgrond (bijvoorbeeld een mens) kun je ook belichten met een zaklamp
- Hoe langer de sluitertijd, hoe vager de beweging (vegen ipv lijnen)
- Witbalans automatisch. Experimenteer met TL-stand
- Oefen eens op een donkere, heldere avond zonder poollichtkansen

Websites

- www.poollicht.info
- www.poollicht.be
- www.spaceweather.com (Engels)
- www.tgo.uit.no (Tromsø¸ Geophysical Observatory, Engels)

Leestip

- Het Noorderlicht, Lucy Jago, Uitgeverij Byblos, 2002

Appsnoorderlicht

- Aurora Forecast, Geophysical Institute at UAF
- Aurora Forecast, NOAA POES & Geophysical Institute
- Aurora Forecast UNIS (University Centre at Svalbard)
- NASA SWx (beelden van de zon)
- 3D Sun, NASA Heliophysics Division
- APOD (prachtige astronomie foto's, soms poollicht)

Bovengenoemde informatie is van Fru Amundsen, www.fruamundsen.nl of Noorderlicht.tips

noordkaap